Ege Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği, Nisan ayında yapılacak genel kurul öncesinde 2018–2025 dönemine ilişkin sektör performansını alt sektörler bazında inceledi ve 2026 sonrası için yol haritasını açıkladı.
Ayakkabı İhracatında Dalgalanma
Birliğin değerlendirmesine göre, 2018’de 64 milyon dolar olan ayakkabı ihracatı, 2020’ye kadar 112 milyon dolara yükseldi. Ancak 2024-2025 döneminde bu rakam 91 milyon dolara geriledi. İhracatçı sayısı da 2018’de 336 iken 2022’de 456’ya çıktı. Bu artışta İtalya’da düzenlenen Expo Riva Schuh Fuarı’nın milli katılımının önemli rolü oldu.
Döviz Kuru ve Enflasyonun İhracata Etkisi
Başkan Erkan Zandar, kilogram ihracat fiyatlarının mamulde yükselmesine rağmen hammadde fiyatlarının düştüğünü belirtti. Kurun enflasyona yetişmemesi nedeniyle uluslararası pazarlarda fiyat tutturmanın zorlaştığını vurguladı. 2018’de kilogram bazında ayakkabının ortalama ihracat fiyatı 27,5 dolar iken, 2021–2022 döneminde 20 dolara kadar geriledi. Kur artışı bu düşüşü kısmen dengeledi ancak sonraki dönemde kur ile enflasyon arasındaki denge bozuldu. 2023’te fiyatlar önce 26, ardından 24 doları gördü, ihracat ise geriledi. Zandar, ihracatçının temel beklentisinin enflasyonla uyumlu ve öngörülebilir bir kur politikası olduğunu söyledi.
Sektörde Katma Değer ve Üretim Zorlukları
Saraciye alanının halen yüksek katma değerli olduğunu söyleyen Zandar, kilogram fiyatının 21 dolardan 18 dolara gerilemesine rağmen ihracatta ciddi düşüş olmadığını belirtti. Ancak kapasitesi yüksek satıcı sayısı az; saraciyede 250 bin doların üzerinde ihracat yapan firma sadece 7.
Deri konfeksiyon sektöründe ise üretim zorlukları ve nitelikli eleman eksikliği öne çıkıyor. Üretim maliyetleri yüksek olup ihracat fiyatlarını korumak giderek zorlaşıyor. Ham deri ve kürk ihracatında kilogram fiyatları dünya genelinde fiyat düşüşü nedeniyle 8 dolardan 5 dolara geriledi.
Konsolidasyon ve Teknoloji Yatırımları
Zandar, önümüzdeki 5 yılda sektörde ciddi bir konsolidasyon olacağını, sadece güçlü markaların ayakta kalacağını belirtti. Tüketici davranışları değişiyor; hibrit alışveriş ve otomasyon yatırımları sektörü şekillendiriyor.
Türkiye’nin uzun yıllar ucuz iş gücüne dayandığını ancak artık teknoloji ve otomasyon yatırımlarını artırması gerektiğini vurguladı. Butik ve katma değerli üretimin Türkiye için avantaj olduğunu söyledi ancak firmaların altyapı ve sertifikasyonlarda eksikliklerinin bulunduğunu ekledi.
Hammadde Maliyetleri ve Rekabet Sorunları
Zandar, Uzak Doğu’dan gelen hammadde maliyetlerinin ana rekabet dezavantajı olduğunu söyledi. Çin’den temin edilen hammadde fiyatları ve yüksek lojistik giderleri ihracatçı yükünü artırıyor. Bu nedenle yalnızca üretmek değil, etkili bir PR ve tanıtım stratejisi izlemek gerektiğini ifade etti.
Hammaddeye Erişim ve İthalat Vergileri
Birlik Başkan Yardımcısı Halil Gündoğdu, en önemli sorunun hammadde ve ara maddeye erişim olduğunu belirtti. Türkiye’de üretimi olmayan ara maddelere yüksek ithalat vergileri ve koruyucu önlemlerin ihracatçıyı zorlaştırdığını söyledi.
Avrupa pazarında ithalatın gümrüksüz yapıldığına dikkat çekerek, Türkiye’deki vergilerin hem maliyetleri artırdığını hem de ürün kalitesinde dezavantaj yarattığını vurguladı. Gündoğdu, “Bu ürün Türkiye’de yoksa, ihracatçı dünya fiyatlarından erişebilmeli” dedi.
Finansman Talepleri ve Pazar Hedefleri
Gündoğdu, firmaların fuar katılımları için prefinansman sağlanmasını ve devlet teşviklerinin ödeme sürelerinin 1 aya indirilmesini talep etti. İhracatçıların parasını hızlıca üretime ve pazara döndürmesi gerektiğini belirtti.
ABD pazarından %1 pay alma hedefi olduğunu açıkladı. Mevcut durumda ABD’den alınan pay %0,26, Ege Bölgesi’nin aldığı ise yalnızca %0,029. Kuzey Avrupa ülkelerinde de agresif pazarlama yapılacağını söyledi.
İzmir Deri Ürünleri OSB Kurulması Gerekliliği
Halil Gündoğdu, İzmir’de deri mamulleri özelinde bir OSB bulunmadığını, sektörün kümüle olamamasının olumsuz etkilediğini söyledi. Emek yoğun sektörün yan sanayisi, nitelikli ara eleman temini ve istihdam artışının birlikte hareketle mümkün olduğunu belirtti.
Deri ve deri mamulleri ihracatının yarısının 300 aktif firmadan sadece 40 firma tarafından sırtlandığını söyledi. Sektörün sürdürülebilirliği için kümelenmenin ve güçlenmenin zorunlu olduğunu ekledi.
İzmir Deri Ürünleri Organize Sanayi Bölgesi’nin kurulması hedeflendiğini ve yeni dönemde başkan adaylığını açıkladığını sözlerine ekledi.
