EY’ın Vergi Risk ve Uyuşmazlık Araştırması, üretken yapay zekâ (GenAI) teknolojisinin işletmelerin vergi uyuşmazlıklarını yönetme biçimini dönüştürdüğünü ortaya koyuyor. Araştırmaya katılan vergi liderlerinin %87’si yapay zekânın verimliliği ve doğruluğu artıracağını düşünüyor. %70’i ise en az bir GenAI aracını vergi uyuşmazlığı yönetiminde kullandığını bildiriyor. Ayrıca, vergi liderlerinin %91’i güçlü vergi politikası ve yönetişiminin vergi riski ve uyuşmazlık yönetiminde kritik rol oynayacağını belirtiyor.
Vergi Liderleri GenAI’yı Benimseyerek Yeni Risklere Proaktif Yaklaşıyor
Vergi liderlerinin %90’ı önümüzdeki yıllarda daha fazla vergi ihtilafı bekliyor ve bu durum kurumları yenilikçi çözümler aramaya itiyor. Yaklaşık 2.000 üst düzey yöneticiye dayanan araştırma, küresel vergi reformları, artan şeffaflık ve hızlı değişen düzenlemelerin vergi alanında yeni şartlar yarattığını gösteriyor.
Vergi İncelemeleri ve Uyuşmazlık Süreçlerinde Verimlilik Artışı
Vergi uyuşmazlıklarının hem hacminde hem de çözüm süreçlerinde artış yaşanıyor. Bu nedenle işletmeler ve vergi otoriteleri, GenAI gibi gelişmiş teknolojileri hızla benimsemeye yöneldi. Katılımcıların %87’si, üretken yapay zekânın vergi incelemeleri ve uyuşmazlık çözüm süreçlerinde verimlilik ve doğruluğu artıracağını belirtti. Vergi süreçlerinde GenAI kullananların %46’sı, bu süreçlerden “çok memnun” olduğunu ifade ederken, yapay zekâ kullanmayanlarda bu oran %31.
BEPS 2.0 ve Dijital Vergi Reformlarının Getirdiği İhtilaflar
Araştırmaya göre, katılımcıların %92’si OECD’nin BEPS İkinci Sütunu (Pillar Two) kaynaklı ihtilafların ön planda olacağını öngörüyor. %91’i ise Birinci Sütun (Pillar One) ‘Amount A’ ile ilgili çözülemeyen konulardan endişe duyuyor. Ayrıca %90’ı, transfer fiyatlandırması ve şeffaflık yükümlülüklerinden kaynaklanan ihtilafların artmasını bekliyor. Dijital hizmet vergileri de gelecekte önemli bir vergi riski kaynağı olarak öne çıkıyor. Ancak, sadece %49’u bu ihtilaf artışını yönetmeye yüksek düzeyde hazır olduğunu düşünüyor.
EY Uzmanlarından Değerlendirmeler
EY Türkiye Şirket Ortağı ve Vergi Uyuşmazlıkları Lideri Av. Ahmet Sağlı, yapay zekânın vergi ekiplerinin çalışma biçimini ve vergi otoriteleriyle güven oluşturmayı dönüştürdüğünü belirtiyor. Yapay zekâ ve verinin yaygın kullanımının denetim ve vergi uyuşmazlıklarının yapısını değiştirdiğini, yeni kurallar ve artan şeffaflığın vergi denetimi ve uyuşmazlıklarında artışa yol açtığını ifade ediyor.
EY Türkiye Şirket Ortağı, Uluslararası Vergilendirme Lideri Ateş Konca ise BEPS 2.0 ile küresel vergi mimarisinin yeniden şekillendiğini vurguluyor. Kuralları takip etmekten ziyade güçlü yönetişim, tutarlı veri yönetimi ve teknoloji destekli uyuşmazlık stratejisinin başarı için anahtar olduğunu söylüyor. GenAI’ın riskleri daha öngörülebilir, şeffaf ve güvenli bir şekilde yönetmeye olanak tanıdığını belirten Konca, şirketlerin entegre çözümler geliştirmesi ve vergi otoriteleriyle veri odaklı iletişim kurması gerektiğinin altını çiziyor.
Güçlü Vergi Yönetişimi ve Teknoloji Yatırımlarının Önemi
Vergi risklerinin artması, şirketlerin güçlü vergi uyum ve yönetim yapısı oluşturmalarını zorunlu kılıyor. Katılımcıların %91’i küresel vergi yönetişimine daha fazla odaklanmayı planlıyor. Ancak mevcut uyuşmazlık yönetiminden %31’i “çok memnun”. Etkin vergi fonksiyonları ile risk ve uyuşmazlıkların kontrolü, denetimi ve gözetimi merkezileştiriliyor ve yönetişim güçlendiriliyor.
Ancak şirketler GenAI ve benzeri araçların entegrasyonunda hâlâ çeşitli zorluklarla karşılaşıyor. Yetenek, bütçe ve uygun kullanım senaryoları geliştirme konularında engeller bulunuyor. Araştırma, birçok şirketin süreçlerini iyileştirmek için teknoloji yatırımlarına devam etmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Uyuşmazlık yönetimi yaklaşımlarını dönüştürmek ve vergi otoriteleriyle güvene dayalı iletişim kurmaya hazır olmak kritik olarak görülüyor.
