Türkiye’de kadınların işgücüne katılım oranı uzun vadede artmasına rağmen son yıllarda artış hızı belirgin şekilde yavaşladı. İstinye Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Figen Yıldırım’ın verdiği bilgilere göre, veriler kadınların istihdama erişiminde ve kariyer ilerlemesinde süregelen yapısal sorunların varlığını gösteriyor. Bakımyükü, cam tavan ve ücret eşitsizliği gibi engellerin eş zamanlı ele alınması gerektiği vurgulanıyor.
Kadınların İşgücüne Katılımındaki Yavaşlama
Prof. Dr. Figen Yıldırım, kadınların işgücüne katılım oranının çalışma çağındaki kadın nüfusun ne kadarının istihdamda veya iş aradığını gösterdiğini belirtti. Kendisinin aktardığı Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Dünya Bankası verilerine göre, küresel kadın işgücüne katılım oranı yaklaşık %50 seviyesinde bulunuyor. Ancak pandemi sonrası toparlanma süreci bu ivmeyi sınırladı. Küresel ölçekte erkeklerle kadınlar arasında yaklaşık 18-20 puanlık katılım farkı yer alıyor.
Türkiye’de Artış Hızı Düşüyor
Türkiye’de kadınların işgücüne katılım oranı 2002’de yaklaşık %27,9 iken 2023’te %35,8, 2024 itibarıyla ise yaklaşık %36 seviyesine yükseldi. Ancak son beş yılda artış hızında belirgin düşüş gözlemleniyor. Pandemi dönemi kadın istihdamını olumsuz etkiledi ve toparlanma sınırlı kaldı. Kadınların işgücüne katılımında tümüyle olumlu sinyaller olsa da yükseliş hızı zayıflamış durumda. Kadınların yönetici pozisyonlarında oranı ise sadece %20 civarında bulunuyor; bu, Avrupa Birliği ülkelerinin oldukça gerisindedir.
Avrupa Birliği ile Karşılaştırma
Eurostat verilerine göre, Avrupa Birliği ülkelerinde kadınların istihdam oranı %70,8 seviyesine ulaştı. AB’de kadınların işgücüne katılımı yüksek ve istikrarlı seyrediyor. Son 10 yılda beyaz yaka kadın istihdamı artarken, mavi yaka kadın istihdamı azalma eğiliminde. Ancak burada da üst ve karar verici pozisyonlarda kadın temsili toplam istihdama göre düşük seviyede kalıyor. Türkiye’de temel sorun hem katılım hem de yükselişken, AB’de sorun büyük ölçüde kadınların üst düzey görevlere erişimiyle ilgili.
Yapısal Sorunlar ve Engeller
Kadınların iş dünyasında karşılaştığı sorunlar yapısal, kültürel ve kurumsal engellerden oluşuyor. En temel sorunlardan biri bakım yükünün çoğunlukla kadınların omuzlarında olması. Kamusal çocuk, yaşlı ve hasta bakım hizmetlerinin yetersizliği ve esnek çalışma modellerinin azlığı, kadınların işgücüne katılımını ve işte kalıcılığını olumsuz etkiliyor.
Ücret Eşitsizliği ve Kariyer İlerlemesi
Türkiye’de cinsiyete dayalı ücret farkı yaklaşık %15-20 arasında değişiyor. Bu fark, kadınların daha düşük ücretli sektör ve pozisyonlarda yoğunlaşmasından ve kariyer kesintilerinden kaynaklanıyor. Kadınlar iş yaşamına ara verebilmekte veya daha düşük ücretli esnek işleri tercih etmek zorunda kalabiliyor. Görünmeyen önyargılar ve ücret pazarlığında dezavantajlar da eşitsizliği artırıyor.
Çözüm Önerileri ve Kadın OSB Projesi
Prof. Dr. Yıldırım, kadın istihdamında gerçek bir sıçrama için bütüncül ve kararlı dönüşüm gerektiğini belirtiyor. Bakımyükünü hafifletecek kamusal mekanizmalar güçlendirilmeli; yaygın kreşler ve yaşlı bakım hizmetleri önemli. Esnek ama güvenceli çalışma modellerinin yaygınlaştırılması, özellikle eğitimli kadınların işgücünde kalıcılığını artırıyor.
Kadınların yönetici pozisyonlara erişimini kolaylaştırmak için şeffaf terfi sistemleri, mentorluk programları ve cinsiyet dengesi hedefleri uygulanmalı. USİKAD ve İstinye Üniversitesi iş birliğiyle geliştirilen Kadın Organize Sanayi Bölgesi projesi, kadınların üretimden yönetime uzanan değer zincirine katılımını hedefleyen ölçeklenebilir bir iş birliği modeli sunuyor. Böyle projeler ve politikalar kalıcı çözümler üretebilir.
Sonuç
Kadın istihdamı ve ücret eşitsizliği sorunları, sosyal politika etkinliği ve ekonomik performans açısından kritik öneme sahip. Toplumsal cinsiyet rollerinin ve önyargıların dönüştürülmesi, bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve şeffaf ücret politikalarının güçlendirilmesi, kadınların işgücüne katılımını ve yükselişini destekleyecektir.
