6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinin üçüncü yılı anısına hazırlanan Etriye Stüdyo özel bölümünde, yapı stokunun gerçek risk haritası ve güçlendirme süreçlerindeki tıkanmalar ele alındı. Moderatörlüğünü Oya Eşenli Gazioğlu’nun üstlendiği söyleşide, Pak Danışmanlık Kurucusu İnşaat Yüksek Mühendisi Bayram Aygün ve Seismodynamics Kurucusu İnşaat Mühendisi ve Deprem Yüksek Mühendisi Mustafa Görkem Yıldız mühendislik perspektifiyle değerlendirmelerde bulundu.
Yıkımın Ortak Profili: 2000 Öncesi Yapılar
6 Şubat depremleri sonrasındaki saha incelemeleri, ağır hasar ve yıkımın çoğunlukla 2000 yılı öncesi yapılarda gerçekleştiğini gösterdi. Bu yapılarda denetim eksikliği, beton kalitesinin belirsizliği ve taşıyıcı sistem detaylarının standartlara uygun olmaması önemli sorunlar arasında yer aldı. Mustafa Görkem Yıldız, 2000 yılını milat olarak nitelendirerek, bu tarihten itibaren yapı denetim sisteminin devreye girdiğini ve hazır beton kullanımının yaygınlaştığını açıkladı.
Sorun Yönetmelikte Değil, Uygulamada
Yeni yapılarda yaşanan yıkımların sebeplerinden biri yürürlükteki deprem yönetmeliklerinde değil, uygulamadaki eksikliklerde aranıyor. Taşıyıcı sistem tasarımı, perde oranları, proje ile uygulama uyumu ve denetim süreçleri yapı performansını belirliyor. Mustafa Görkem Yıldız, özellikle paket yazılımlar üzerinden hızlı üretilen projelerde mühendislik bilgisinin sorgulanmamasının risk doğurduğunu vurguladı. Yönetmeliklerin teknik anlamda yeterli olduğunu, asıl sıkıntının saha uygulama kalitesi ve denetim süreçlerinde olduğunu belirtti.
Asıl Öncelik: 2000 Yılından Önce İnşa Edilmiş Yapılar
Deprem sonrası değerlendirmeler, can kayıplarını azaltmak için önceliğin 2000 yılından önce yapılmış binalara verilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Bu yapılar; düşük yanal rijitlik, yetersiz perde kullanımı, düzensiz taşıyıcı sistem ve düşük malzeme kalitesi nedeniyle yüksek risk taşıyor. Mustafa Görkem Yıldız, mevcut yapıların performansının da sistemli şekilde güçlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Güçlendirme Sürecindeki Engeller ve Çözüm Önerileri
Güçlendirme yöntemi teknik açıdan kanıtlanmış olsa da, konut ölçeğinde yaygınlaşamamış durumda. Finansman eksikliği, sınırlı teşvikler ve karmaşık bürokratik süreçler temel engeller olarak gösteriliyor. Bayram Aygün, güçlendirmenin kentsel dönüşüm içinde geri planda kaldığını ifade ederek, kamu binalarında uygulanan güçlendirme politikalarının konutlara da yayılması gerektiğini vurguladı.
İdari süreçlerdeki sorunlar da güçlendirme çalışmalarını engelliyor. Örneğin, iskanı olmayan yapıların güçlendirme ruhsatı alamaması, en riskli yapıların dışarda kalmasına neden oluyor. Mustafa Görkem Yıldız, idari süreçlerin sadeleştirilmemesinin güçlendirme yapmak isteyen yapı sahiplerinin önünü kapattığını belirtti ve teknik çözümlerin saha uygulamasının gerçekleşmesi için idari düzenlemelerin şart olduğunu söyledi.
Yeni Türkiye Bina Güçlendirme Yönetmeliği
Yakında yürürlüğe girmesi beklenen Türkiye Bina Güçlendirme Yönetmeliği, mevcut yapılar için daha gerçekçi performans hedefleri getirecek ve güçlendirme maliyetlerini daha öngörülebilir hale getirecek. Mustafa Görkem Yıldız, teknik düzenlemelerin etkili olması için finansal ve idari destek mekanizmalarının da birlikte değerlendirilmesi gerektiğine işaret etti.
Sonuç: Güçlendirme Kapsamlı Ele Alınmalı
Etriye Stüdyo moderatörü Oya Eşenli Gazioğlu, deprem sonrası değerlendirmelerde Türkiye’de yapı güvenliğinin esas sorunlarının teknik bilgi eksikliği değil, uygulama, erişilebilirlik ve politika tercihlerinde olduğunu özetledi. Güçlendirmenin kamu yapılarında başarıyla uygulanmış bilimsel bir yöntem olduğunu belirterek, bu yöntemin yaygınlaşması için teknik doğruluk kadar finansal destekler, idari kolaylıklar ve toplumsal farkındalığın birlikte ele alınması gerektiğini vurguladı.
Konuklar Hakkında
Bayram Aygün, İTÜ İnşaat Mühendisliği mezunu ve Rice Üniversitesi’nde yapı–zemin etkileşimi ve deprem davranışı alanında yüksek lisans yaptı. ENKA–BECHTEL Ortak Girişimi’nde uluslararası otoyol projelerinde tasarım yönetimi yaptı ve 2012’den beri mevcut betonarme, çelik ve yığma yapıların performans analizleri ile yapısal güçlendirme alanlarında çalışıyor. Pak Danışmanlık’ın kurucusudur ve Deprem Güçlendirme Derneği (DEGÜDER) Yönetim Kurulu üyesidir.
Mustafa Görkem Yıldız, Boğaziçi Üniversitesi İnşaat Mühendisliği mezunu ve Kandilli Rasathanesi’nde deprem mühendisliği yüksek lisansı yaptı. 18 yılı aşkın kariyerinde Türkiye ve yurt dışında 100’den fazla projede sismik izolasyon, sönümleyicilerle güçlendirme ve performansa dayalı tasarım alanlarında görev aldı. Seismodynamics’in kurucusudur ve Deprem Güçlendirme Derneği (DEGÜDER) Yönetim Kurulu Başkanıdır.
