Ortak Bildirgeyle Gelen Sağlık Çığlığı

Yuvam Dünya Derneği, Türk Hemşireler Derneği (THD) ve bünyesinde yer alan 36 hemşirelikte özel dal derneği, iklim krizinin sağlık üzerindeki etkilerine dikkat çekmek amacıyla ortak bir bildirge yayımladı.

İklim Krizi Bir Sağlık Krizidir

“İklim Krizi Bir Sağlık Krizidir” başlıklı bildirgede; iklim değişikliğinin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda doğrudan halk sağlığını etkileyen çok boyutlu bir kriz olduğu vurgulandı. Bildirgede; sıcak hava dalgaları, hava kirliliği, afetler, bulaşıcı hastalıklar, kronik hastalıkların ağırlaşması ve ruh sağlığı üzerindeki etkilerin sağlık sistemleri üzerinde giderek büyüyen bir baskı oluşturduğu ifade edildi.

Ortak bildirgede hemşirelerin yalnızca klinik bakım süreçlerinde değil; toplum sağlığı, afet hazırlığı, eğitim, savunuculuk, araştırma ve sürdürülebilir sağlık hizmetlerinin dönüşümünde de kritik bir rol üstlendiği belirtildi.

Yönetim Kurulu Başkanı Kıvılcım Pınar Kocabıyık’ın Açıklaması

Yuvam Dünya Yönetim Kurulu Başkanı Kıvılcım Pınar Kocabıyık konuyla ilgili yaptığı açıklamada şunları söyledi:

“İklim krizini artık yalnızca çevresel bir mesele olarak konuşamayız. Bugün karşı karşıya olduğumuz tablo; sıcak hava dalgalarından hava kirliliğine, afetlerden ruh sağlığına kadar doğrudan bir halk sağlığı krizidir. Bu nedenle Türk Hemşireler Derneği ve 36 hemşirelikte özel dal derneğinin bu ortak bildirgede bir araya gelmesini son derece kıymetli buluyoruz.

Hemşireler, sağlık sisteminin sahadaki en güçlü, en kapsayıcı ve topluma en yakın meslek gruplarından biri. İklim krizinin etkilerini ilk gören, bu etkilerden etkilenen kişilerle en fazla zaman geçiren ve toplumun en kırılgan kesimleriyle birebir çalışan sağlık profesyonelleri onlar. Bu iş birliği yalnızca bir farkındalık çağrısı değil; aynı zamanda sağlık sisteminin iklim krizine karşı daha dirençli hale gelmesi için ortaya konmuş güçlü bir dönüşüm iradesidir.”

Bilim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver’in Değerlendirmesi

Yuvam Dünya İklim Kliniği Bilim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver ise şu değerlendirmede bulundu:

“İklim değişikliği, hayatımızı gelecekte etkileyecek uzak bir risk değildir; bugün sağlık sistemimizi doğrudan etkilemektedir. Aşırı hava olaylarına bağlı yaralanma ve ölümler, sıcak ilişkili hastalıklar, yeni bulaşıcı hastalık örüntüleri, kardiyovasküler hastalıklar ve alerjiler, kronik hastalıkların alevlenmeleri, gıda kaynaklı hastalıklar, antibiyotik direncinde artış, ruh sağlığı sorunları, travmalar ve kazalar gibi etkileriyle günlük klinik pratiğimizde karşımıza çıkmaktadır. Sağlık sistemimiz, bu etkiler karşısında hazırlıklı olabilmek için bugünden dönüşmek zorundadır. Hemşireler bu dönüşümün en kritik yapı taşlarından biridir.”

Türk Hemşireler Derneği Genel Başkanı Azize Atlı Özbaş’ın Açıklaması

Türk Hemşireler Derneği Genel Başkanı Azize Atlı Özbaş açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“İklim değişikliği yalnızca çevresel bir sorun değil; insan yaşamını, sağlığını, toplumsal eşitliği ve gelecek kuşakların yaşam hakkını tehdit eden çok boyutlu bir sağlık sorunudur. Hemşireler olarak bizler, iklim krizinin etkilerini sahada birebir gözlemleyen sağlık çalışanlarıyız. Ayrıca biliyoruz ki iklim değişikliği herkesi eşit şekilde etkilememektedir. Yoksullar, çocuklar, yaşlılar, kronik hastalığı olan bireyler ve diğer dezavantajlı gruplar bu krizden çok daha fazla etkilenmektedir. Hemşirelik mesleği yalnızca tedavi hizmetlerinin değil; koruyucu sağlık hizmetlerinin, toplum sağlığının, afet hazırlığının ve sağlıkta dayanıklılığın da temel yapı taşlarından biridir. Bu noktadan hareketle Yuvam Dünya Derneği, Türk Hemşireler Derneği ve 36 hemşirelikte özel dal derneğinin bu ortak bildirgede bir araya gelmesi; sağlık sisteminin geleceği adına son derece değerli bir iş birliği örneğidir.”

Ortak Taahhütler

Bildirgede; hemşirelik eğitimine iklim ve sağlık konularının entegrasyonu, iklim duyarlı klinik protokollerin geliştirilmesi, sağlık kurumlarında sürdürülebilir uygulamaların yaygınlaştırılması ve erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi gibi ortak taahhütlere yer verildi.

Yuvam Dünya Derneği, Türk Hemşireler Derneği ve hemşirelikte özel dal dernekleri; iklim krizinin sağlık üzerindeki etkilerine karşı bilim temelli, toplum odaklı ve iş birliğine dayalı çözümlerin geliştirilmesi için ortak çalışmaları sürdürme kararlılığını kamuoyuyla paylaştı.

İklim Krizi Bir Sağlık Krizidir: Ortak Bildirge Özeti

Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Hemşireler Konseyi, iklim değişikliğini 21. yüzyılın insan sağlığına yönelik en büyük tehdit olarak tanımlamaktadır. Bu tehdit soyut değildir: artan sıcaklık ve aşırı sıcak hava dalgaları, artan hava kirliliği, kuraklık ve ani şiddetli yağışlar pek çok sağlık riskini beraberinde getirmektedir.

Türkiye, Akdeniz havzasında yer alması nedeniyle iklim değişikliğinin en şiddetli biçimde hissedildiği ülkeler arasındadır. Aşırı hava olaylarına bağlı yaralanma ve ölümler, sıcak ilişkili hastalıklar, yeni bulaşıcı hastalık örüntüleri, kardiyovasküler hastalıklar ve alerjiler, kronik hastalıkların alevlenmeleri, gıda kaynaklı hastalıklar, antibiyotik direncinde artış, ruh sağlığı sorunları, travmalar ve kazalar gibi etkiler hemşirelerin gündelik klinik pratiklerinde karşılaştığı sorunlardır.

İklim adaleti perspektifinden bakıldığında bu yükün çocuklar, ileri yaşlı bireyler, kronik hastalıkları olan kişiler, dış ortamda çalışanlar ve yoksul topluluklar üzerinde orantısız biçimde yoğunlaştığı görülmektedir.

Hemşirelerin Etik Yükümlülüğü

Hemşireliğin temel etik değerleri — insana saygı, sosyal adalet, hasta savunuculuğu ve güvenli bir çevre oluşturma sorumluluğu — iklim krizinin sağlık boyutu karşısında doğrudan bir eylem yükümlülüğü doğurmaktadır.

Gezegen sağlıklı olmadan bireysel ve toplumsal sağlıktan söz etmek mümkün değildir. Uluslararası Hemşireler Konseyi Etik Kodu, hemşireleri gezegensel sağlığı koruma göreviyle açıkça yükümlü kılmaktadır.

Hemşireler; iklim krizinin sağlık etkilerini takip ve tedavi etmekle kalmaz, bu krizin önlenmesinde ve toplumsal uyum kapasitesinin güçlendirilmesinde de kilit bir rol üstlenir.

Klinikten Politikaya: Hemşirenin Çok Boyutlu Rolü

Hemşireler, iklim krizinin sağlık üzerindeki etkilerine karşı birden fazla cephede rol üstlenir:

– Klinik bakım ve triaj: Isı stresi, hava kirliliği kaynaklı akut alevlenmeler, afet travması ve iklime bağlı bulaşıcı hastalıkların ön cephesinde.

– Hasta ve toplum eğitimi: İklim kaynaklı sağlık risklerine karşı bireysel ve toplumsal farkındalığı artırmada.

– Savunuculuk: Sağlık politikalarının ve iklim uyum planlarının hemşirelik perspektifiyle şekillendirilmesinde.

– Araştırma: Türkiye’nin iklim-sağlık kesişiminde ulusal kanıt tabanının oluşturulmasında.

– Sürdürülebilir sağlık hizmetleri: Sağlık sektörünün karbon ayak izinin azaltılmasına katkı sağlamada.

Ortak Taahhütlerimiz

Bu bildirgeyi imzalayan kuruluşlar olarak aşağıdaki taahhütleri kamuoyuyla paylaşırız:

– Eğitim ve yetkinlik: Hemşirelik eğitim ve mesleki gelişim programlarına iklim sağlığı, çevresel adalet ve gezegensel sağlık konularının entegrasyonu için savunuculuk.

– Klinik protokoller: Sıcak dalgası, hava kalitesinde bozulma, salgınlar ve aşırı hava olayları gibi durumlara duyarlı bakım protokollerinin güncellenmesi.

– Araştırma: Türkiye’nin iklim-sağlık kesişimini konu alan çok disiplinli araştırmaların desteklenmesi ve hemşirelerin bu süreçte eş-araştırmacı olarak konumlanması.

– Politika katkısı: Ulusal iklim uyum planları, sağlık stratejileri ve çevre mevzuatı hazırlık süreçlerine hemşirelik perspektifinin yansıtılması.

– Sürdürülebilir sağlık hizmetleri: Sağlık kurumlarında enerji verimliliği, atık yönetimi ve yeşil tedarik zinciri uygulamalarının yaygınlaştırılması.

– Erken uyarı ve hazırlık: İklim kaynaklı sağlık risklerine yönelik erken uyarı sistemleri ve toplumsal hazırlık kapasitesinin güçlendirilmesi.

– Uluslararası dayanışma: Uluslararası Hemşireler Konseyi ve küresel hemşirelik ağlarıyla koordineli hareket ederek iyi uygulamaların Türkiye’ye aktarılması.

Karar Vericilere Çağrı

– Sağlık Bakanlığı: İklim-sağlık kesişimini ulusal sağlık stratejilerine entegre etmesi; hemşirelik müfredatında çevre sağlığı yetkinliklerini zorunlu kılması.

– Yükseköğretim Kurulu: Hemşirelik Fakülteleri’nde iklim ve sağlık konularını mezuniyet öncesi ve sonrası eğitim programlarına alması.

– Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Ulusal iklim uyum planlarında hemşirelik mesleğini aktif paydaş olarak konumlandırması.

– Sağlık kurum yöneticileri: Sürdürülebilirlik politikalarını benimsemesi ve yeşil sağlık pratiklerini kurumsal öncelik haline getirmesi.

– Bilim dünyası ve medya: İklim-sağlık bağlantısına dair araştırma ve toplumsal farkındalık çalışmalarında sağlık profesyonelleriyle iş birliği yapması.

Kapanış Beyanı

İklim krizi bir sağlık krizidir. Gezegensel sağlığı korumada ve krizler çağında sağlık sistemini dirençli hale getirmek için verilen mücadelede sağlık sisteminin vazgeçilmez bir parçası olan hemşireler göreve hazırdır.

Bu bildirgeyi imzalayan tüm kuruluşlar; iklim krizinin sağlık üzerindeki etkilerini önlemeyi, sağlık sisteminin bu krizlere karşı direncini artırmayı ve toplumun güvenli, sağlıklı ve sürdürülebilir bir çevrede yaşama hakkını savunmayı ortak mesleki ve etik sorumlulukları olarak kabul eder.

İmzacı Kuruluşlar

Türk Hemşireler Derneği (THD)
Yuvam Dünya Derneği
Dal Hemşireliği Dernekleri:

1. Acil Hemşireleri Derneği
2. Türk Cerrahi ve Ameliyathane Hemşireleri Derneği
3. Türk Yoğun Bakım Hemşireleri Derneği
4. Onkoloji Hemşireleri Derneği
5. Psikiyatri Hemşireleri Derneği
6. Çocuk Hemşireliği Derneği
7. Kadın Sağlığı Hemşireliği Derneği
8. Diyabet Hemşireliği Derneği
9. Nefroloji, Diyaliz ve Transplantasyon Hemşireleri Derneği
10. Kardiyoloji Hemşireliği Derneği
11. Halk Sağlığı Hemşireliği Derneği
12. Yara, Ostomi, İnkontinans Hemşireleri Derneği
13. Ortopedi ve Travmatoloji Hemşireleri Derneği
14. Nöroşirürji Hemşireleri Derneği
15. İş Sağlığı Hemşireliği Derneği
16. Neonatoloji Hemşireliği Derneği
17. Geriatri Hemşireliği Derneği
18. Hemşirelik Eğitimi Derneği (HEMED)
19. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Derneği (HEMAR-G)
20. Yönetici Hemşireler Derneği
21. Romatoloji Hemşireleri Derneği
22. Üroloji Hemşireleri Derneği
23. Gastroenteroloji Hemşireleri ve Teknisyenleri Derneği
24. Enfeksiyon Kontrol Hemşireliği Derneği
25. Evde Bakım Hemşireliği Derneği
26. Rehabilitasyon Hemşireliği Derneği
27. Kalp Damar Cerrahisi Hemşireleri Derneği
28. Nöroloji Hemşireliği Derneği
29. Üreme Sağlığı ve İnfertilite Hemşireliği Derneği
30. Kemik İliği Nakli Hemşireliği Derneği
31. Hemşirelikte Liderlik Derneği (HELİD)
32. Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Hemşireliği Derneği
33. İç Hastalıkları Hemşireliği Derneği
34. Minimal İnvaziv ve Robotik Cerrahi Hemşireleri Derneği
35. Organ ve Doku Nakli Hemşireleri Derneği
36. Türk Öğrenci Hemşireler Derneği (ÖHDER)