Kekik çayı
Üst solunum yolu enfeksiyonlarında akla gelen çaylardan olan kekik çayının çoğunlukla bilinmeyen özelliği ise tansiyon düşürmesidir. Düşük tansiyonlu kişilerde kan basıncını daha da düşürmesi nedeniyle önerilmemektedir. Kekik çayı hipertansiyon (yüksek tansiyon) hastalarının kullandığı tansiyon düşürücü ilaçların da etkinliğini artırarak hayati risk oluşturmaktadır. Bu nedenle yüksek tansiyonu olan kişilerin kekik çayını hiç tüketmemesi veya tüketmeden önde mutlaka doktorlarına danışarak tüketmeleri gerekmektedir.

Kuşburnu çayı
Kış çaylarının olmazsa olmazı kuşburnu, içeriğindeki C vitamini sayesinde bağışıklık sistemini korur ve güçlendirir. Soğuk algınlığı ve gribal enfeksiyonlara karşı vücudun direncini artırır. Ancak gün içerisinde yaklaşık iki fincandan fazla tüketimi deride kaşıntı gibi alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Bu bitki çayı ağızda ve sindirim sisteminde tahrişe yol açabilir. Yüksek C vitamini içerdiği için aşırı tüketiminde böbrek taşı oluşumu riskini artırabilir. Ayrıca kan sulandırıcı ilaçlarla etkileşime girebileceği için kan sulandırıcı ilaç kullanan kişiler mutlaka doktoruna danışmalıdır.

Adaçayı
Boğaz enfeksiyonuna çok iyi gelir. Solunum yollarını rahatlatan ve öksürüğe iyi gelen adaçayı bazı ilaçlarla etkileşime girme potansiyeline sahiptir. Özellikle kan sulandırıcı ilaçlar, diyabet ilaçları ve antidepresan ilaç kullanan kişiler doktoruna danışmadan kesinlikle tüketmemelidir. Hamileler rahim kaslarını uyarıcı etkisinden dolayı adaçayı tüketmemelidir.

Zerdeçal çayı
Beslenme ve Diyet Uzmanı Tuba Sungur “Gerek arkadaş çevresinde gerekse internette ve sosyal medyada bitki çayları ile ilgili pek çok tarif paylaşılıyor. Ancak bu çaylar fazla tüketildiğinde ya da ilaçlarla etkileşime girdiğinde sağlığa ciddi zararlar verebiliyor. Örneğin; zerdeçal, içerdiği curcumin sayesinde antioksidan ve anti-inflamatuar (iltihap giderici) etkiler göstererek fayda sağlasa da; safra salgısını artıracağından safra taşı, safra kanalı tıkanıklığı veya karaciğer rahatsızlığı olanlar kesinlikle tüketmemelidir. Kan sulandırıcı, diyabet, reflü ilaçları kullananların da zerdeçal tüketmeden önce mutlaka uzmana danışması önerilir” diyor.

Zencefil çayı
Soğuk algınlığı semptomlarını, öksürüğü azaltır ve boğaz ağrısına iyi gelir. Mide bulantısına, sindirim sorunlarına iyi gelir. Ancak tıpkı zerdeçal gibi zencefil de safra salgısını artırdığı için safra kesesi ile ilgili rahatsızlığı olanların uzman kontrolünde tüketmesi önemlidir. İlaçlar ile etkileşim riski yüksek olduğu için ilaç kullananların mutlaka uzmana danışması gerekmektedir.

Ihlamur çayı
Ihlamur vücuttaki iltihaplanmayı önlemeye yardımcı olan antioksidanlar içerir. Soğuk algınlığı semptomlarını azaltır. Ağrı ve krampları hafifletmeye destek olur. Ihlamur tüketirken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta aynı ıhlamuru gün boyu birkaç kez ısıtıp, üzerine su döküp kullanmak yerine her defasında yeni baştan demlemeye dikkat edin. Ihlamurun kaynatılması içeriğindeki antioksidan olan polifenollerin azalmasına sebep olur. Bu nedenle ıhlamur demleme yöntemi ile hazırlanmalı. Ihlamurun aşırı tüketimi kalp rahatsızlığına yol açabilir ve vücuttan aşırı su atımına neden olabilir. Ihlamur çayının önerilen tüketimi günde 2-3 fincanı geçmemelidir. Alerjik yapısı olanların ve düzenli ilaç kullananların da mutlaka doktora danışması gerekir.

Yeşil çay
Beslenme ve Diyet Uzmanı Tuba Sungur “Yüksek antioksidan kapasitesi sayesinde düzenli tüketimde bağışıklık sistemini güçlendirici ve kronik hastalıklardan koruyucu etki gösterir. Ancak aynı zamanda yüksek miktarda kafein içerdiği için yüksek tansiyon hastalarında, kalp hastalarında, gebelerde ve emziren annelerde fazla tüketimi oldukça risklidir; bu gruba dahil olanların günde maksimum 1 fincan tüketmesi uygun olacaktır. Sağlıklı kişilerde ise günlük tüketim 2 fincanın üzerinde olmamalıdır” diyor.

Üsküdar Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu (SHMYO) Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Program Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, kış aylarında sıklıkla tüketilen kış çayları ve hangi sağlık sorununa çözüm olabildiğine ilişkin değerlendirmede bulundu.

Soğuk algınlığı ve gribe karşı koruyucu ekinezya…

Soğuk algınlığının yaygın olduğu kış aylarında özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarının süresini kısaltmaya veya semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilecek kış çaylarının tüketiminin yaygın olduğunu ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, “Bu bitkilerden kışın en yaygın kullanılanlarından örneğin ekinezya; bağışıklık fonksiyonunu güçlendirme ve üst solunum yolu enfeksiyonlarının şiddetini ve süresini azaltma potansiyeli ile soğuk algınlığı ve gribe karşı koruyucu olması açısından kışın tercih edilen bitkilerdendir.” dedi.

Tam bir C vitamini kaynağı hibiskus kalbe de iyi geliyor

Solunum yolu enfeksiyonlarını iyileştirmeye yardımcı olabilecek ve potansiyel olarak antiinflamatuar ve antiviral etkilere sahip bir bitki olan mürver bitkisinin çiçek ve meyveleri bronşit, öksürük ve ateş tedavisinde, ayrıca balgam söktürücü olarak kullanıldığını anlatan Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, şöyle devam etti:

“Antioksidan, antiviral ve kardiyovasküler faydalar sunan hibiscus ayrıca yüksek düzeyde demir ve C Vitamini içermesi açısından kışın tercih edilen bitkilerdendir. Tam bir C vitamini kaynağı ve aynı zamanda antiinflamatuar ve antioksidan potansiyele sahip olan kuşburnu da enfeksiyonlara ve soğuk algınlığına karşı vücudu korur.

Kuru öksürüğe meyan kökü, boğaz ağrısına da kekik

Meyan kökü de bağışıklık sisteminizi güçlendirmeye ve hastalanmayı önlemeye yardımcı olabilecek antiviral ve antimikrobiyal özellikler de dahil olmak üzere çok sayıda sağlık yararına sahiptir. Özellikle kuru öksürükte ve viral solunum yolu enfeksiyonlarında kullanımı tercih edilen bitkilerdendir.”

Ihlamurum ateşli durumlarda terlemeyi teşvik edici, kuru öksürükte rahatlatıcı ve göğüs yumuşatıcı olarak kışın tercih edildiğini kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, kekiğin ise solunum yolu enfeksiyonlarında faydalanılabilecek, boğaz ağrısı, göğüs ağrısı ve öksürükleri hafiflettiği bilinen güçlü antioksidan ve antimikrobiyal özelliklere sahip bir bitki olduğunu da dile getirdi.

Bitki çaylarını rastgele kullanmayın

Zerdeçalın bağışıklık sistemini güçlendirebilen antioksidanlar sebebiyle soğuk algınlığı ve gribe karşı etkili olabilecek bir bitki olduğunu, zencefilin de bağışıklık sisteminizi güçlendirmeye yardımcı olabilecek antimikrobiyal özellikler içeren soğuk algınlığı ve öksürükte kullanılabildiğini anlatan Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, bitkisel çayların bazı kişilerde alerjik durumlara yol açabildiğini de ifade etti.

Karaciğer ve böbrek hasarına neden olabiliyor

Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, “Tüm bu faydalı kullanımların yanı sıra doğal olduğu için sorgusuz sualsiz tüketilebilen bitki çaylarının rastgele, kontrolsüz ve ölçüsüz kullanmasının pek çok zararı da olabilir. Çoğu insan bitkisel çaylar ve yaygın kullanılan reçeteli ilaçlar arasındaki etkileşimleri bilmiyor. Ancak şifalı bitkiler ilaçlarla etkileşime girebilir veya belirli durumlar için uygun olmayabilir. Bazı bitkiler, kan sulandırıcılar, antikoagülanlar (pıhtılaşmayı önleyen ilaçlar) ve aspirin ile birleştirildiğinde karaciğer ve böbrek hasarına neden olabiliyor.” dedi.

İlaçlarla etkileşime giren bitki çaylarının yan etkilerine dikkat!

Örneğin, hipertansif hastalarda ve hipertansiyonu olan diyabetik hastalarda, ebegümeci çayının kan basıncını düşürdüğünün gösterildiğini anlatan Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, şöyle devam etti:

“Ekinezya bitkisi bazı kişilerde alerjik durumlara yol açabileceği gibi, immünsupresiflerle (bağışıklık sistemini baskılayan) etkileşebilir. Özellikle otoimmün hastalıkları olanlar ekinezya kullanımında dikkatli olmalıdır. Zencefil kanın pıhtılaşmasını yavaşlatabilir, aspirin, antitrombosit ilaçlar veya kan sulandırıcılar (warfarin) gibi ilaçlar alan kişiler için potansiyel olarak tehlikeli olabilir.

Meyan kökü de ölçülü olarak tüketilmesi gereken bitkilerdendir. Meyan kökünün potasyum ve kan basıncı üzerindeki etkileri, yüksek tansiyon, kalp veya böbrek hastalığı olan kişiler için özellikle endişe vericidir. Kuşburnu genellikle güvenlidir, ancak bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara veya mide rahatsızlığına neden olabilir.

Sonuç olarak ilaçlarla etkileşime giren bitki çaylarının yan etkileri yaşamı tehdit edici olabilir. Özellikle teşhis edilen kronik bir rahatsızlıklar ve düzenli ilaç kullanımı varsa bu duruma ayrıca özen gösterilmeli ve hekime danışmadan bitki çayları kullanılmamalı.”

Piyasada kış çayı olarak çok sayıda karışım çay var

Bitkisel çayların, antiinflamatuar ve antioksidan özellikler gibi potansiyel olarak sağlığa fayda sağlayan biyoaktif bileşikler içerebildiğini de kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, ancak bu bileşiklerin gücü ve etkinliğinin, bitki bileşenlerine, saflığa, doza, hazırlama yöntemine, saklama süresi ve koşullarına bağlı olarak değişebildiğini belirtti.

Piyasada kış çayı olarak çok sayıda karışım çayın olduğunu ancak içinde yer alan bitkilerin etiketinde belirtilen bitkilerden farklı olabileceği gibi aynı bitkinin güvenli olmayan farklı bir türünün de olabileceğini dile getiren Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Kaman, sözlerini şöyle tamamladı:

“Örneğin tıbbi papatya ve tıbbi olmayan papatyalar birlikte toplanabilmekte ancak her papatyanın tıbbi değeri yoktur ve bazıları zehirli olabiliyor. Ayrıca karışım çaylar içinde yer alan bitkilerin birlikte kullanımı da her zaman uygun olmayabilir. Etiketi olmayan, içeriğinde kullanılan bitkilerin neler olduğu ve karışımda hangi oranlarda bulunduğu belirtilmeyen karışım çayları almamalıyız. Yine açıkta satılan, nasıl toplandığını, nasıl kurutulup muhafaza edildiği bilinmeyen bitkiler kullanılmamalı.”