Filmde 55 milyon yıldır varlığını sürdüren ve Meksika Körfezi’nden Türkiye’ye 7.000 kilometrelik göç gerçekleştiren türün gizemli yaşam döngüsü ve karşı karşıya olduğu tehditler ele alınıyor. Film, yılan balığının etkileyici hikâyesi üzerinden tatlı su ekosistemleri üzerindeki baskıları da görünür kılıyor.

Avrupa Yılan Balığının Gizemli Yaşam Döngüsü

WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), Dünya Balık Göçü Günü kapsamında Avrupa yılan balığının (Anguilla anguilla) gizemli yaşamına ve karşı karşıya olduğu tehditlere dikkat çekmek amacıyla yeni bir animasyon filmi hazırladı. WWF-Türkiye Doğa Elçisi, ünlü oyuncu Kaan Urgancıoğlu tarafından seslendirilen video; yaklaşık 55 milyon yıldır varola gelen türün benzersiz yaşam döngüsünü ve tatlı su ekosistemlerindeki baskıyı görünür kılmayı hedefliyor.

Avrupa yılan balığının yaşam döngüsünün bugün hâlâ nerede, ne zaman ve hangi derinlikte başladığı gizemini koruyor. İlk ipucu, Meksika Körfezi açıklarındaki Sargasso Denizi’nde izine rastlanan saydam larvalarla ortaya çıkıyor. Avrupa yılan balığı, Atlantik akıntılarıyla taşınarak yaklaşık 7.000 kilometrelik bilinen en uzun göç yolculuklarından birini gerçekleştiriyor.

Yolculuk, değişimi beraberinde getiriyor ve önce cam yılan balığı evresine geçiyor. Deniz suyuna alışkın bünyeleri zamanla tatlı suya uyum sağlıyor; şeffaflık kayboluyor, renkleniyor ve solungaçları yeniden düzenleniyor. Tatlı sularda önce elver, ardından sarı yılan balığına dönüşüyor.

Büyük Menderes Deltası ve Bafa Gölü Türkiye’deki önemli yaşam alanları arasında yer alıyor ve bu tatlı sular yılan balıklarını 15-20 yıla kadar misafir ediyor. Misafirliğin ardından döngüyü tamamlamak üzere yönünü yeniden Sargasso Denizi’ne çeviriyor; bu uzun dönüş yolculuğunda gümüş yılan balığı evresine geçiyor ve vardığında yalnızca bir kez ürüyor.

Yılan Balığının Karşı Karşıya Olduğu Tehditler

Bu eşsiz döngü artık her zamankinden daha kırılgan. Yılan balıkları bugün yalnızca doğaya değil, insan eliyle şekillenmiş bir dünyaya karşı yüzüyor. Lagün, haliç ve nehir ağızlarında habitat kaybı; akarsular üzerine kurulan barajlar, açılan su kanalları ve örülen bariyerlerle nehir akışının kesintiye uğraması; kirlilik ve aşırı avlanma baskısı bu zorlu yolculuğu daha da güçleştiriyor.

Son yirmi yılda tatlı su türlerinin %84’ü azaldı ve Avrupa yılan balığı bu düşüşün en çarpıcı örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. WWF-Türkiye, bu kırılgan döngünün devamı için nehirlerin serbest akmasının sağlanması, yaşam alanlarının korunması ve yasa dışı avcılığın önlenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Tatlı Su Ekosistemlerinde Kayıp Derinleşiyor

Tatlı su türleri, biyolojik çeşitlilik kaybının en yüksek olduğu gruplar arasında yer alıyor. WWF-Türkiye’nin hazırladığı video, bu tabloyu bütüncül bir perspektifle ele alıyor. Türden yola çıkarak tatlı su habitatlarındaki kaybın nedenlerine ve çözüm yollarına odaklanıyor.

Sulak alanlar yalnızca biyolojik çeşitlilik açısından değil, aynı zamanda su güvenliği, tarım, balıkçılık ve yerel ekonomi için de kritik öneme sahip. Su rejimini düzenleyen, taşkınları azaltan ve yeraltı sularını besleyen bu alanlar, insan yaşamının sürdürülebilirliği açısından vazgeçilmez ekosistemler arasında yer alıyor.

“Avrupa Yılan Balığı’nın Geleceği İçin Somut Adımlar Atma Zamanı”

WWF-Türkiye Tatlı Su ve Orman Programları Müdürü Eren Atak, Avrupa yılan balığının barajlar, kirlilik, aşırı avcılık ve yaşam alanı kaybı nedeniyle yok olma eşiğine geldiğini bir kez daha vurguladı.

WWF-Türkiye’nin tür koruma amaçlı yaptığı çalışmalara değinen Atak, “Aydın’da kurulan Avrupa Yılan Balığı Teknik Çalışma Grubu ile türün göç yollarını ve yaşam alanlarını korumak için çalışıyoruz. Ortak yol haritası tamamlandı şimdi sıra somut adımlarda” dedi.

Dünya Balık Göçü Günü ve Önemi

Dünya Balık Göçü Günü, göç eden balık türlerinin yaşam döngüsü için kritik öneme sahip serbest akan nehirlerin ve ekosistem bağlantılarının korunmasına dikkat çekmek amacıyla iki yılda bir düzenlenen küresel bir farkındalık günü.

2014’ten bu yana dünya genelinde “Balıkları, Nehirleri ve İnsanları Birleştirmek” ortak teması etrafında etkinliklerle sağlıklı nehirler, tatlı su ekosistemleri, balık popülasyonları ve nehirlerden geçimini sağlayan topluluklar arasındaki yaşam bağına dikkat çekiliyor.

Nehirlerin özgür akışının korunması yalnızca biyolojik çeşitlilik açısından değil, su güvenliği, geleneksel yaşam biçimleri ve iklim direnci açısından da kritik bir öneme sahip. 23 Mayıs 2026’da yedinci kez kutlanacak Dünya Balık Göçü Günü’nün bu yılki “Biz Nehir İnsanlarıyız” temasıyla insanlar, nehirler ve göçmen balıklar arasındaki kültürel, manevi ve fiziksel bağın altı çiziliyor.

Yeşil Ofis Diploması Yenileme ve Sürdürülebilirlik Vizyonu

Türkiye’nin en sevilen ve en teknolojik online yemek sipariş markası Yemeksepeti, merkez ofisi Yemeksepeti Park’ta yürüttüğü çevreci uygulamalarla, WWF-Türkiye tarafından verilen “Yeşil Ofis Diploması”nı üçüncü kez yeniledi. “Yeşil Ofis-Yeşil Dönüşüm Devam Programı” kriterlerini başarıyla tamamlayan şirket, çevre dostu ofis yönetimindeki istikrarını ve doğaya olan sorumluluk bilincini tescilledi.

Sürdürülebilir Dönüşümde Süreklilik

WWF-Türkiye’nin Yeşil Ofis Devam Programı kapsamında, ofislerdeki ekolojik ayak izini azaltmayı hedefleyen Yemeksepeti; enerji tasarrufu, atık yönetimi ve kaynakların verimli kullanımı konularındaki kararlılığını sürdürüyor. WWF-Türkiye tarafından iletilen tebrik mesajında, Yemeksepeti Yeşil Ofis ekibinin özverisi ve kararlılığı vurgulanırken, diplomanın devam eden bir dönüşüm sürecinin parçası olduğu ifade edildi.

Gıda İsrafıyla Mücadelede Akıllı Çözümler

2024 yılında Yeşil Ofis hedefleri doğrultusunda gıda israfını odağına alan Yemeksepeti, yemekhanesinde hayata geçirdiği akıllı tartı sistemiyle gıda atığını %13,2 oranında azaltarak günlük ortalama 29,6 kg seviyesine indirdi. Döngüsel ekonomi yaklaşımıyla sadece kağıt ve plastik atıkları değil, 986 kg kahve posasını da ileri dönüştürerek atık yönetiminde yenilikçi bir model sergiledi.

Enerji Verimliliğinde %15,66’lık Tasarruf Başarısı

Yemeksepeti, sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda 2025 yılında enerji yönetimi alanında dikkat çekici sonuçlar elde etti. Ofis kullanım alanlarının çevreci bir yaklaşımla optimize edilerek daraltılması sayesinde, toplam elektrik tüketiminde %15,66 oranında önemli bir düşüş sağlandı. Bu iyileştirmelerin yanı sıra, elektronik cihazların kullanımına yönelik doğa dostu düzenlemeler ve çalışanların çevre bilincini artıran uygulamalar bu tasarrufun yakalanmasında kilit rol oynadı. Ayrıca, Yemeksepeti Park’ta tüketilen elektriğin %100’ü I-REC sertifikası ile dengelenerek tamamen yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılanıyor.

Çalışan Bilinci ve Kolektif Katkı

Yemeksepeti çalışanlarının sürece aktif katılımı başarının temel taşını oluşturuyor. 2023 yılından bu yana ofiste tek kullanımlık plastikler tamamen kaldırıldı, basılı dokümanlarda %100 geri dönüştürülmüş kağıt kullanılıyor ve su tasarrufu için perlatör uygulamaları hayata geçirildi. Çalışanların çevre bilincini artırmak amacıyla eğitim ve aktiviteler düzenleniyor.

Yeşil Ofis Diploması Hakkında

WWF-Türkiye Yeşil Ofis Programı; ofislerde doğal kaynak tüketimini azaltmak, atık yönetimini iyileştirmek, karbon emisyonlarını düşürmek ve sürdürülebilir satın alma yöntemlerini teşvik etmek amacıyla kurumlara yönelik bir iyileştirme programı. Belirlenen taahhütleri yerine getiren ve gelişim gösteren kurumlar, yapılan değerlendirmeler sonucunda Yeşil Ofis Diploması ile ödüllendiriliyor.

Karbon Salımında %36 Düşüş

Sektöründe çevreci inovasyonlarla öncü rol üstlenen Yemeksepeti, operasyonel verimlilik çalışmaları sayesinde Kapsam 1 ve Kapsam 2 emisyonlarını %36 oranında azaltarak karbon ayak izini küçülttü. Ayrıca, I-REC sertifikası ile Yemeksepeti Park’taki enerjinin tamamını yenilenebilir kaynaklardan temin ederek çevresel etkisini minimize ediyor.

Demirleme Faaliyetlerinin Deniz Çayırlarına Etkisi

WWF Akdeniz Deniz İnisiyatifi (WWF-MMI) tarafından hazırlanan rapor, Akdeniz’de demirleme faaliyetlerinin deniz çayırları üzerindeki etkisini çarpıcı verilerle ortaya koyuyor. WWF-MMI koordinasyonunda; WWF-Türkiye, WWF-Fransa, WWF-Yunanistan, WWF-Kuzey Afrika, LINKS Vakfı, ITHACA srl., Fransa Biyoçeşitlilik Ofisi ve Küresel Balıkçılık İzleme iş birliğiyle hazırlanan rapor, 2024 yılına ait Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) verilerinin analiziyle deniz çayırlarındaki durumu gözler önüne seriyor.

Akdeniz’de Sessiz Tehlike: 50.000 Hektardan Fazla Alan Etkilenmiş Olabilir

Rapora göre 2024 yılı boyunca 179.000’in üzerinde gemi, potansiyel olarak deniz çayırlarının bulunduğu alanlarda demirlendi. Bu demirlemelerin yaklaşık yarısı 24 metreden büyük gemiler tarafından gerçekleştirildi. Analizler, Akdeniz genelinde 50.000 hektardan fazla Posidonia oceanica çayırı alanının demirleme faaliyetlerinden etkilenmiş olabileceğini gösteriyor. Bunun 30.000 hektardan fazlası büyük gemilerden kaynaklanıyor.

Posidonia oceanica’nın Önemi

Akdeniz’e özgü bir deniz çayırı türü olan Posidonia oceanica, kıyı ekosistemlerinin en kritik habitatlarından biri olarak kabul ediliyor. 20.000 km²’yi aşan bir alana yayılan bu “mavi ormanlar”, balıklar için üreme ve yavrulama alanı sağlıyor, kıyıları erozyona karşı koruyor ve dalga enerjisini azaltarak doğal bir kıyı savunması oluşturuyor.

Habitatların en kritik rolü ise “mavi karbon” depolama kapasitesi. Rapora göre Akdeniz’deki Posidonia çayırları yaklaşık 540 milyon ton karbon depoluyor. Bu miktar, yaklaşık 430 milyon aracın yıllık CO₂ emisyonuna eşdeğer bir karbon tutma kapasitesi anlamına geliyor. Buna karşın, son 50 yılda Akdeniz’deki deniz çayırlarının yaklaşık %34’ü yok oldu.

Demirlemenin Yol Açtığı Tahribat

Raporda demirlemenin doğrudan fiziksel tahribat ve habitat parçalanmasına yol açtığı vurgulanıyor. Geleneksel çapa demirlerinin deniz tabanında sürüklenerek çayırları kökünden söktüğü ve %20 ila %50 arasında habitat parçalanmasına neden olabildiği belirtiliyor. Hasar görmüş çayırlarda karbon tutma kapasitesinin yaklaşık %30 oranında azaldığı, tür zenginliğinde ise %40’a varan kayıplar yaşandığı aktarılıyor.

Posidonia oceanica’nın yılda ortalama 1-6 santimetre büyüyebildiği göz önüne alındığında, oluşan hasarın doğal yollarla iyileşmesi 10 ila 15 yıl sürebiliyor. Ayrıca, Posidonia habitatlarına bağlı balıkçılık faaliyetlerinde %25–40 oranında av verimi düşüşü yaşanıyor. Deniz çayırı bozulması dalış turizmi ve ekoturizm üzerinde de olumsuz etkiler yaratıyor.

Türkiye’de Sıcak Nokta: Datça–Bodrum

Rapor bulgularına göre Hırvatistan, Fransa, Yunanistan, İtalya ve Türkiye; hem Posidonia çayırlarının kapladığı alan hem de demirleme yoğunluğu bakımından en yüksek değerlere sahip ülkeler arasında yer alıyor. Türkiye özelinde ise Datça–Bodrum bölgesi öne çıkıyor. 2024 yılında bu bölgede 13.000’in üzerinde demirleme kaydedildi.

Türkiye, demirleme yoğunluğu ve “sıcak nokta” sayısı bakımından en yüksek değerlere sahip ülkeler arasında bulunuyor. Demirleme baskısı özellikle Mayıs–Eylül döneminde, yani turizm sezonunda yoğunlaşıyor. Artan yat ve süper yat trafiği, kıyı çayırları üzerinde ciddi baskı oluşturuyor.

Önleyici Koruma Çağrısı

Rapor, restorasyon çalışmalarının hem maliyetli hem de uzun vadeli olduğunu vurgulayarak önleyici koruma önlemlerinin hayata geçirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. WWF, şu önlemleri öneriyor:

• Deniz çayırları üzerinde 15 metreden büyük gemilerin demirlemesinin yasaklanması,
• Hassas alanlarda demirlemeye kapalı bölgeler oluşturulması,
• Ekolojik şamandıra sistemlerinin yaygınlaştırılması,
• Deniz çayırı haritalarının denizcilik planlamasına entegre edilmesi,
• Denetim ve yaptırım kapasitesinin güçlendirilmesi.

Rapor, eşgüdümlü ve bilime dayalı önlemler alınmadığı takdirde demirleme kaynaklı tahribatın artarak süreceğine dikkat çekiyor. Posidonia oceanica çayırlarının korunması yalnızca biyoçeşitlilik açısından değil; iklim direnci, karbon depolama kapasitesi ve kıyı topluluklarının ekonomik sürdürülebilirliği açısından da stratejik önem taşıyor.

Akdeniz’in berrak sularının altında sessizce varlığını sürdüren bu “mavi ormanlar”, bugün alınacak kararlarla geleceğe taşınabilecek kritik bir doğal sermaye olarak öne çıkıyor.